Ontdek, proef en beleef het platteland van morgen
/gratis-abonnement
Denk-pistes

Wat schaft de pot in 2030: insecten

Beeld: shutterstock.com

Om de wereldwijde consumptie en productie van dierlijke eiwitten en hun bijbehorende ecologische voetafdruk in de toekomst binnen de perken te houden, wordt volop gezocht naar alternatieven. Flexitarisme is een term die in die context vaak valt, te weten het combineren van vlees en vis met vegetarische alternatieven. Nog steeds vlees dus, maar niet elke dag. Een praktijk die stilaan ingeburgerd geraakt bij de bewuste consument.

Maar in de zoektocht naar antwoorden op de toekomstige voedseluitdagingen, wordt nog met andere, meer mysterieuze concepten gegoocheld. Krijgen we binnenkort vissen uit aquacultuur, proefbuishamburgers, algen, insecten en nog zottere dingen op ons bord? In de reeks ‘Wat schaft de pot in 2030?’ bespreken we telkens zo’n nieuw voedselproduct. Deze week: insecten.

 

Waarom zouden we insecten eten?

Hm, lekker krokant. Hap- en snackklaar. Zo’n knapperige sprinkhaan kan toch niet slecht zijn? Of vormen de voelsprieten van die sprinkhaan voor jou een turn-off? Insecten kunnen een waardig alternatief vormen voor vlees, als we ons tenminste over onze negatieve perceptie van insecten heen kunnen zetten. Dat negatieve imago is trouwens ongegrond, want:

  • Insecten vormden een belangrijk deel van het dieet van onze voorouders. Het is alleen een beetje uit de mode geraakt om insecten te eten in Europa door de opkomst van de land- en tuinbouw. Daardoor kregen insecten bovendien een negatieve bijklank, als plaag voor de geteelde gewassen. 
  • Insecten staan vandaag nog op het menu in verschillende culturen (bijvoorbeeld in Congo, Thailand, India en Columbia). Er zijn 1.745 soorten eetbare insecten bekend, waarvan de meeste gewoon in de natuur verzameld worden. Daarmee vormen insecten 80 procent van het dierenrijk. Ze komen vooral voor in Amerika, Afrika en Azië. 
  • We eten vandaag onbewust al insecten. Een deel daarvan (ongeveer 500 gram per jaar) komt per ongeluk terecht in onze voedingsmiddelen en een ander deel consumeren we in de vorm van karmijnzuur: een pigment afkomstig van schildluizen dat onder meer wordt toegevoegd aan Smarties en Campari.
 

Bovendien hebben ze erg aantrekkelijke eigenschappen, zowel wat hun voedingswaarde als hun ecologische voetafdruk betreft:

  • Ze leveren meer of even veel energie aan als vlees en vis (let wel: er zijn veel verschillende insectensoorten en binnen één soort kan de nutritionele samenstelling nog sterk variëren)
  • Hun proteïne- en vetgehalte is vergelijkbaar met dat van vlees en vis
  • Door insecten dus te verwerken in snacks kan onder meer de hoeveelheid suiker en vet verminderd worden terwijl het eiwitgehalte verhoogd wordt (bv meelwormen in amandelgebak), het aminozuurprofiel verbeterd worden (bv meelwormen in pestowrap) en de gehaltes vitaminen en mineralen opgedreven worden (bv meelwormen in minipizza) (Broeckx, 2012)
  • En dat terwijl ze in vergelijking met vlees minder broeikasgassen uitstoten (per kilogram geproduceerd eiwit)
  • Minder land innemen 
  • Minder afval produceren
  • Een hogere voederconversie hebben. Insecten kunnen 60 procent van hun lichaamsgewicht omzetten in voeding, terwijl dat bij koeien slechts 1,3 procent is en bij varkens 3,3 procent. Bovendien kan 90 procent van een insect geconsumeerd worden, ten opzichte van slechts 50 procent van een varken of koe 
  • Ten slotte verbruikt de kweek van insecten minder water dan de kweek van boerderijdieren
  • En zijn er minder bewaren op het vlak van dierenwelzijn aan verbonden. Insecten leven bijvoorbeeld graag in hoge dichtheid bij elkaar.
  • Enige minpunt: hun kweek vraagt relatief meer energie dan bijvoorbeeld de productie van melk en gevogelte.
 
 

In zijn geheel, vermalen of als extract

Insecten kunnen tot humane voeding en veevoeder worden verwerkt. In beide gevallen kunnen ze in hun geheel geserveerd worden (bv meelwormen, sprinkhanen), gevriesdroogd en vermalen of als extract (bv proteïnen).

Het meest aantrekkelijk voor mensen is de middelste optie: gevriesdroogd en vermalen, zodat de insecten niet herkenbaar zijn. Uit testen is gebleken dat proefpersonen die hapjes zonder insecten en hapjes met (onherkenbare) insecten krijgen voorgeschoteld, de hapjes met insecten vaak wel kunnen identificeren, maar daarom niet minder lekker vinden. Wel integendeel: minipizza’s met meelwormen krijgen bijvoorbeeld een hogere score op smaak dan minipizza’s met vlees (Broeckx, 2012).

 

Waarom eten we ze vandaag nog niet? 

Voorlopig zijn er nog enkele obstakels die de introductie van insecten op de voedingsmarkt in de weg staan:

  • Er is geen specifieke wetgeving*** die de kweek en de toepassing in humane voeding en veevoeder regelt. Volgens de FOD Volksgezondheid (op de studiedag ‘Vlees in de weegschaal’ van ingenieursvereniging ie-net) bereidt de Europese Commissie momenteel een voorstel voor om insecten als Novel Foods te laten erkennen. Dit zou betekenen dat insecten niet zomaar op de markt mogen worden gebracht als humane voeding, maar dat producenten wel een aanvraag tot markttoegang kunnen indienen en daarop een positief antwoord kunnen krijgen, op voorwaarde dat ze kunnen aantonen dat hun product veilig is. *** In afwachting van het Europese voorstel heeft het Federaal Agentschap voor Voedselveiligheid (FAVV) intussen de handel van 10 insectensoorten voor menselijke consumptie geregulariseerd. Het gaat om de huiskrekel, de Afrikaanse treksprinkhaan, de morioworm, de meelworm, de buffaloworm, de wasmotrups, de Amerikaanse woestijnsprinkhaan, de bandkrekel en de rupsen van de kleine wasmot en de zijdevlinder. Voor het in de handel brengen van deze soorten gelden de algemene principes van de levensmiddelenwetgeving, zoals de toepassing van de goede hygiënepraktijken, traceerbaarheid, meldingsplicht, etikettering en de implementatie van een autocontrolesysteem gebaseerd op de HACCP-principes. 
  • Een ander obstakel is het kleine volume aan eetbare insecten in onze natuur. Als we in Europa insecten willen eten, moeten ze professioneel gekweekt worden. En om dat rendabel te maken, is een industriële productieschaal nodig van meer dan 1 ton verse insecten per dag. Bovendien is het een erg arbeidsintensief proces, dat vraagt om automatisering en dus investeringen en onderzoek.
  • En ten slotte is er het negatieve imago waarmee insecten geconfronteerd worden. Zoals we hierboven al vermeld hebben, is dat imago onterecht negatief - maar daarvan moeten we ons natuurlijk eerst nog bewust worden. 
 

De weg naar de massale consumptie van insecten is dus nog lang. Maar volgens experten is er zéker potentieel…  

 

Met dank aan Mik Van der Borght (KULeuven) voor zijn presentatie tijdens de studiedag 'Vlees in de weegschaal' van ie-net

Lees nog artikels met volgende tags

insect, voeding, wat schaft de pot in 2030
Aangemaakt op 17:33 27/11/2013 Laatst aangepast op 15:50 06/01/2015